• Têketin
  • Bibe Nivîskar
  • Ziman
Gelo cihên (Paj, Par, Beş, Pişk) li kû ne?

Gelo cihên (Paj, Par, Beş, Pişk) li kû ne?


nivîskar: Qandîl Şeyxbizînî
barkirin: Pûşper 18, 2017, 9:56


Gelo cihên (Paj, Par, Beş û Pişk) li kû ne?

Ger em binêrin dibînin dizmanên Îngilîzî û Arebî û gelek zimanên din her yek ji wan peyv û wateyan cuda ne û cihên wan xuya ne.

lê ji ber hezar û yek sedeman ta niha jî di Kurdî de wan peyvan ji hev cuda nebûne ji aliyê wate û ramanê, dibe ku di gelek zimanên din jî vê şaşiyê hebin, lê di Kurdî de hem peyv û hem wate jî diyar e, gelek vê nedurustiyê êdî berdewam nebe û gelek miajrên din jî hene bêne corkirin.

Paj, Par, Beş, Pişk ku bi Îngilîzî û bi Arebî dibin

kurdî - Îngilîzî - Erebî

*Paj - Dipartment - Qisim

*Par - Part - Cûz

*Beś - Share - Śirk

*Piśk - Dividend - Sehm

Dibe ku di zimanên Îngilîzî û Arebî û zimanên din jî peyvên din jî hebin, lê ji bo berçav ronî min xwest van peyvan li hemberê yên Kurdî binivîsim.

Şirovekirin:

*Paj (Dipartment - Qisim) ango: her tiştek be wekhev bê letkirin û kertkirin, ango nîv bi nîv, yanî pêncî ji sedî tiştekî.

*par (Part – Cûz) ango: par an parçeyek ji tiştekî, yanî ne hemû parçe weke hev bin, ango pênc ji sedî tiştekî, an pazde ji sedî tiştekkî û….

*Beş (Share - Şirk) an di Pehlewî de Bexş, ango: beş û bexşa te di tiştekî de heye û ew beş jî wekhev bin, eynî Paj, lê di paj de letkirin û kertkirina tiştekî heye bê ku a te be, an beşa te tê de hebin, lê beş ango beşa te di tîtekî de heye û beşa te jî nivî bi nîv e, ger em li zimanê Arebî binêrin, dibînin ku ew peyv ji bo gelek peyv û wate yên din bikaranîne û peyv xemlandine, mînak:


Beş = Şirk

Hevbeş = Muşterek

Beşdar = Îştîrak

Beşdarî = Îştîrakî

Beşyar = Muşarik

Beşyarî = Muşareke

Beşgeh = Şîrket (Şerîke)

Û….

Peyva Beş an Bexş jî ji çavkaniya Bexşîn hatiye ango tiştek a te ye û didî kesekî din lê bi asil a te bûye.

 *Pişk (Dividend - Sehm) ango: tiştekî ku a te ye lê he nîv bi vîn, dibe ku pênc ji sedî be an pazde ji sedî tiştekî, lê ew pişka te ye, weke Par, lê di par de letkirin û kertkirina tiştekî heye bê ku a te be, an pişka te tê de hebin, di zimanê Arebî de bi cûrên din jî tê gotin, ji xeynî peyva Sehm, wan jî (Musahim, musaheme, hise).

mixabin heta niha di Kurdî de her çar peyv û her çar wate tevlihev bûne an hatine tevlihev kirin.. ku nabe wisa bin, ji îro zûtir nîne ku ew her çar peyv û wate bên corkirin û her peyv û li cihên xwe bên danîn û bikaranîn.

Dema kesek dibêje para min di vî tiştî de nîv bi nîv e! bi rastî ev şaş e, divê bêje beşa min di vî tiştî de nîv bi nîv e, an kesek bêje ev penîr bike çar par! ev şaş e, divê bêje ev penîr bike çar paj, an ev penîr bike çar beş! Ev şaş e û gerek paj be, an kesek bêje para min di vê beşgeh (şîrket)ê de sedî bîst e! ev şaş e divê bêje pişka min di vê beşgeh (şîrket)ê de sedî bîst e, û…

Helbet min bi kurtasî amajek da ser vê miajrê, lê hêvîdar im ji bo zengînkirin û sengînkirin û têr û tejî kirina zimên, zimannasên me li ser van mijaran karên rijd û ciddî bikin û balder bin.


//Qandîl Şeyxbizînî

dîtin: 20

Pêveker:

gelo cihên (paj par beş pişk) li ne?