• Têketin
  • Bibe Nivîskar
  • Ziman
Paşgirên Cih & Şûn di zimanê Kurdî de

Paşgirên Cih & Şûn di zimanê Kurdî de


nivîskar: Qandîl Şeyxbizînî
barkirin: Pûşper 24, 2017, 9:08


Paşgirên Cih, Şûn di zimanê Kurdî de.

1- Stan - istan (Kurdistan, Gulistan, Daristan)

2- Yan (Jîyan, Germyan, Şemzînyan)

3- Xane (Pirtûkxane, Weşanxane, Çapxane)

4- Geh (Zanîngeh, Xwendingeh, Fêrgeh)

5- Dank - Dan (Şekirdank, Xwilîdank, Xwêdank - Çaydan, Guldan, Agirdan)

Tb: Her yek ji van Paşgiran li şûna xwe tên bikaranîn û xwedî karîgeriyê ne.

*Stan - istan: weke mezintirîn paşgir û amraza şûnê her ji Sumerî ta Pehlewî û ta niha jî di gelek wate û peyvan de rola xwe lîziye,

*Yan: mixabin ta niha min nedîtiye lêkolînekî an peyçûnekî hebûbe li ser paşgir û amraza (Yan) di zimanê Kurdî de, dibe ku hebûbe jî lê min nedîtiye.

Paşgir û amraza (Yan) di Sumerî de bi taybet di Pehlewî de pirr roldar bûye, ta niha jî gelek peyv an war û cih hene ku bi paşgira (Yan) avabûne, mînak: di Sumerî de peyva (Baz) ango “Vekirin”, ta niha jî di Farisî û Belûcî de peyva Baz kara ye, di Soranî de jî heman e, lê di Soranî de dengê “B” bûye “W” ango bûye “Waz” weke: (Derwaze, Pêşwazî, Bangewaz) û…

Îca em vegerin ser mijara xwe, li vir mebest navê bajarê Bazyan e li başurê Kurdistan, ta niha jî bi heman nav û paşnavê xwe maye, Bazyan ango: (Derwaze) cihê vebûyî û hatin û çûnê di wir de.

*Xane: di zimanê Kurdî de peyv û navê (Xan, Xane, Xanî) û bi hinek awayên din jî hene, hemû jî bi wateya cihekî taybet û çarçov girtî, îca ev peyv û wate bi rol û karîgeriya xwe weke paşgir û amraza çûnê jî cihê xwe girtiye, weke (Pirtûkxane, Aşxane, Weşanxane, Çapxane) û…

*Geh: paşgir û amaraza “Geh” zêdetir di Pehlewî de roldar bûye, di Pehlewî de paşgir û amraza “Geh”, “Gas” bûye, “Gas” ango cih û şûn.

di Farisî de gelek caran dengê “S & H”, cihê hev digohrin, mînak: “Masî & mahî”, “wisa û wiha”, “Kurtasî, kêmasî & kurtahî, kêmahî” û…

îca “Gah” jî bi taybet di Farisî de bûye “Gah”, mînak: (danişgah, nimayşgah, azmayişgah) û… lê di Kurdî û bi taybet zarê Kurmancî de di bin karîgeriya zimanê Farisî de bûye “Gas – Gah - Geh”, ku di Soranî de tenê “Ge” tê nivîsandin û bikaranîn.

*Dank an Dan: paşgir û amraza “Dank an Dan” ji bo cihekî biçûk tê bikaranîn û roldar e, di Kurmamcî de weke “Dank” û di Soranî de weke “Dan”.

 //Qandîl Şeyxbizînî

dîtin: 16

Pêveker:

paşgirên cih & Şûn di zimanê kurdî de