• Têketin
  • Bibe Nivîskar
  • Ziman
Xebatên Li Ser DNAya Mûmyayê

Xebatên Li Ser DNAya Mûmyayê


nivîskar: Metîn Eser
barkirin: Pûşper 2, 2017, 10:26


Lêkolînerên cihêreng bi xebata xwe ya li ser mûmyayên Misirê karekî pirr girîng pêk anîn. Ji bo cara pêşin wergirtina DNAya hestî û diranên mûmyayê pêk hat. Ji analîza li ser jêmayiyên mûmyayê hatiye dîtin ku merivatiya Misiriyan û neteweyên din ên ji başûr-rojavayê Asyayê heye.

 

Koma pisporên navneteweyî xebatên xwe li ser 151 mûmyayên ji Abusir el-Melek, ciheke li tenişta çemê Nîlê ye, pêk anîne. Xebatên li ser hestî û jêmayiyên mirov û wergirtin û analîzkirina DNAya jêmayiyên mirov zû bi zû pêk dihêt, lêbelê lêkolîner heman prosesê nikarin li ser mûmyayên Misirî pêk bihînin. Ji ber ku hewaya li Misirê pirr germ û nema di hewaya pîramîdan de jî zêde ye, piştî pêkanîna prosesa kîmyewî ya li ser mûmyayê, genetîka mûmyayê xesar dibîne û hema bêje tiştek jê bernamîne.

 

Lêkolîner Johannes Krauseê ji Max Planck Institute for the Science of Human History a li Jenayê ye wiha dibêje; "Xebatên berê li ser raçînka nerm ya mûmyayê pêk dihat. Lê me xebatên xwe li ser hestî û diranên mûmyayê pêk anî û em pirr kêfxweş in ku me karekî wiha girîng pêk aniye, lewre me encamên pirr girîng û baş bidest xist."

 

Lêkolîn li ser mûmyayên ji sala 1400 beriya Zayînê heya sala 400 piştî Zayînê pêk hatiye. Lêkolîner biserdikevin û mîtokondriyal-genoma nod mûmyayê ji nû ve rêzdikin û bitenê pêşiyên mê yên nod mûmyayê vedibînin. Ji mîtokondriyal-genoma sê mûmyayê jî dikarin tevahiya pêşiyên mûmyayê vebibînin.

 

Dema lêkolîner destpê xebata xwe dikin, armanca ewil tespîtkirina bandora şer û dagirkeriya Îskenderê Mezin û hin hêzên din li ser genoma şêniyên Misirê bû. Ji analîzên lêkolîneran dihêt dîtin ku têkiliya Misiriyên wê serdemê û neteweyên ji başûr-rojavayê Asyayê, Ewropayê û Anatoliyayê bi hev re hebûye.

 

Maarten Raven, berpirsiyarê beşa Misirê ya ji Rijksmuseum van Oudheden (Mûzeya Mîrateyên ji serdema Navîn) ya li Leidenê ye wiha dibêje; "Em jê agahdar bûn ku tekiliya hemwelatiyên Misirê bi neteweyên din yên ji başûr-rojavayê Asyayê hebû. Hejmara Asyayiyên li Misirê û Misiriyên li Asyayê gellekî zêde bû. Dîsa me dizanibû ku Misirî, bakurê Sûdanê dagirkiribûn lê xwe ber bi başûr nehatibûn. Nivîsar û delîlên arkeolojîk jî ji me re zanyariyên girîng diyar dikirin lêbelê heya vê gavê ji aliyê zanistê ve ev yek nehatibû peyitandin."

 

Çavkanî: Nature Communications

dîtin: 85

Pêveker:

mûmya dna xebat lêkolîn misir gen